Asimon.info

Wskazana w art. 93 ust. 2 PrBank pierwsza szczególna przesłanka potrącenia polega na „postawieniu dłużnika w stan likwidacji”. Może powstać pytanie, jak należy rozumieć to określenie ustawowe.
Nie ma podstaw do ograniczenia „stanu likwidacji” jedynie do podmiotów wyposażonych w osobowość prawną. Ponadto nie sposób omawianej „likwidacji” ograniczać jedynie do procedury likwidacyjnej danego podmiotu, przewidzianej wyraźnie w stosownych przepisach dotyczących jej statusu prawnego (likwidacja sensu strictó). Jak się wydaje, w grę może wchodzić każda likwidacja prowadząca do zakończenia bytu podmiotu i likwidacji jego majątku (likwidacja sensu largo). W związku z tym „potrącenie bankowe” aktualizowałoby się np. w razie rozwiązania spółki cywilnej (art. 874, 875 KC), ponieważ takie rozwiązanie prowadzi w rezultacie do zakończenia działalności spółki cywilnej i rozpoczęcia procedury likwidacyjnej jej majątku (art. 875 § 2 i 3 KC).
Postępowanie likwidacyjne (ustawowe sensu stricto) przewiduje wiele aktów prawnych dotyczących poszczególnych podmiotów mających status osób prawnych. W związku z takimi regulacjami może powstać sporo zagadnień szczegółowych na tle ich relacji do przepisu art. 93 ust. 2 PrBank. Nasuwa się kilka spostrzeżeń natury ogólniejszej.
Po pierwsze, dla określenia stanu potrącalności w zakresie „potrącenia bankowego” istotna pozostaje kwestia ustalenia daty początkowej „stanu likwidacji dłużnika banku (ściślej - „postawienia w stan likwidacji”). Wypadnie zapewne przyjąć, że datę tę należy określić na podstawie tego zdarzenia prawnego, które powoduje pojawienie się „stanu likwidacji” dłużnika bankowego. Zdarzenia te mogą mieć różny charakter prawny (w zależności od statusu prawnego dłużnika banku i przyczyn inicjacji procedury likwidacyjnej). Na przykład, w odniesieniu do spółki cywilnej wspomnianym zdarzeniem mogłoby być orzeczenie sądu (art. 874 KC) lub uchwała wspólników (art. 875 KC) Likwidacja spółek handlowych jest uzależniona od określonej przyczyny likwidacji i sposobu jej stwierdzenia (np. rozwiązanie przez sąd, uchwała wspólników; przyczyny rozwiązania przewidziane w umowie lub w statucie -art. 262, 263 KH, art. 444 KH). W zakresie przedsiębiorstw państwowych likwidację może zapoczątkować odpowiednia decyzja organu założycielskiego.
„Stan likwidacji” (w rozumieniu art. 93 ust. 2 PrBank) może także powstać ex lege (np. art. 113 § 1 PrSpółdz).
Po drugie, wątpliwości może budzić kwestia wpływu wyłączenia zainicjowanego już postępowa likwidacyjnego na uprawnienie banku przewidziane w art. 93 ust. 2 PrBank. Zdarza się bowiem to, że już zapoczątkowane formalnie postępowanie likwidacyjne zostaje następnie wyłączone w wyniku określonych zdarzeń prawnych (np. w wyniku wyrażenia zgody wszystkich wspólników spółki z o.o. na utrzymanie spółki, art. 445 § 2 KH, art. 116 § 1 PrSpółdz). Można chyba przyjąć, że wyłączenie likwidacji („stanu likwidacji”) eliminuje zarazem możliwość skorzystania przez bank z potrącenia, chyba że nastąpiło ono po zainicjowaniu likwidacji, lecz przed datąjego wyłączenia (w okresie tzw. stanu potrącalności). „Stan likwidacji” lub jego brak musi istnieć, jak się wydaje, w okresie składania oświadczenia o potrąceniu przez instytucję bankową.
Po trzecie, jeżeli ustawa przewiduje określoną kolejność zaspokajania wierzytelności likwidowanego podmiotu (wobec innych wierzycieli, nie tylko banku), to może pojawić się sprawa relacji uprawnienia banku z art. 93 PrBank do tych przepisów, np. w razie likwidacji spółdzielni „należności z tytułu kredytów bankowych” znalazły się w trzeciej grupie wierzytelności, zaspokajanych przez likwidowaną spółdzielnię (art. 125 § 1 pkt 3 PrSpółdz). Na tle takiej regulacji wyrażono pogląd, że banki mogą stosować potrącenie tylko w granicach przypisanej im w art. 125 PrSpółdz kolejności. Właściwsze byłoby jednak stanowisko, że potrącenie bankowe (obejmujące niewymagalną wierzytelność kredytową banku), mogłoby być dokonane niezależnie od ograniczeń co do kolejności zaspokojenia przewidzianej w art. 125 § 1 PrSpółdz, nawet gdy bank wcześniej zgłosił wierzytelność kredytową w postępowaniu likwidacyjnym w odpowiednim terminie. Postępowanie likwidacyjne spółdzielni nie wyklucza możliwości skorzystania przez wierzyciela z przymusowego trybu zaspokojenia wierzytelności. Egzekucyjna funkcja „potrącenia bankowego” przejawia się w tym wypadku w uproszczonym i niesformalizowanym dochodzeniu wierzytelności instytucji bankowych.